Welke ziekten worden erkend?

Asbestose is een longaandoening die wordt veroorzaakt door het inademen van asbestvezels. Ze uit zich in een diffuse fibrose van de longen, wat betekent dat het longweefsel geleidelijk wordt aangetast. De symptomen, zoals kortademigheid, treden eerst op bij lichamelijke inspanning en kunnen later ook in rust voorkomen. Klinisch verloopt de ziekte meestal traag en zijn de tekenen weinig specifiek in vergelijking met andere longfibroses.

Deze ziekte komt uitsluitend voor bij personen die sterk zijn blootgesteld aan asbest, voornamelijk in een professionele context. In België is dit type blootstelling sterk verminderd vanaf het midden van de jaren 80, dankzij strikte regelgeving ter bescherming van de gezondheid van werknemers.

Het gebruik van asbest is sinds 1998 volledig verboden in België. Voor deze verboden was dit materiaal echter wijdverspreid in tal van sectoren. Daardoor blijven de gevolgen van vroegere blootstellingen zich ook vandaag nog manifesteren.

Hoewel gevallen van asbestose tegenwoordig zeldzaam zijn, worden er nog steeds diagnoses gesteld, vooral bij mensen die vóór de invoering van de verboden aanzienlijk aan asbest zijn blootgesteld.

Dat de gevolgen van blootstelling in het verleden blijven doorwerken, verklaart waarom deze ziekte vandaag nog steeds wordt erkend door het Asbestfonds. Het onderstreept bovendien de noodzaak om blijvend aandacht te besteden aan een verantwoord beheer van asbest en aan sensibilisering rond de daaraan verbonden gezondheidsrisico’s.

Diffuse pleurale verdikkingen zijn een vorm van fibrose van het viscerale pleura, het membraan dat de longen omhult. Ze zijn niet specifiek voor asbest, vooral wanneer ze aan één zijde voorkomen. Ze kunnen ook worden veroorzaakt door andere factoren, zoals een infectie of een hemothorax.

Deze verdikkingen zijn zichtbaar op een thorax-CT en worden vaak geassocieerd met afwijkingen in het nabije longweefsel, zoals ronde atelectasen (gedeeltelijk ingezakte longgebieden). In de meest uitgebreide gevallen kunnen ze leiden tot een matige vermindering van het ademhalingsvermogen, wat recht kan geven op een vergoeding.

Daarnaast onderscheidt men pleurale plaques, verdikkingen van het pariëtale pleura die soms verkalkt zijn. Ze komen vaak voor bij mensen die aan asbest zijn blootgesteld, maar zijn over het algemeen asymptomatisch en leiden meestal niet tot andere asbestgerelateerde ziekten. Ze worden vaak toevallig ontdekt tijdens radiologisch onderzoek om andere redenen.

Deze plaques geven geen recht op een vergoeding, noch via het Asbestfonds, noch via Fedris in het kader van het stelsel van beroepsziekten, omdat ze geen functionele schade veroorzaken.

Mesothelioom is een zeldzame en zeer agressieve kwaadaardige tumor die de volgende weefsels kan aantasten: de pleura (het vlies rondom de longen), het peritoneum (het vlies van de buikholte) of, in zeldzamere gevallen, het pericard (het vlies rondom het hart).

In geïndustrialiseerde landen is 80% van de gevallen gerelateerd aan blootstelling aan asbest, meestal op de werkplek. Niet-professionele blootstellingen zijn echter ook mogelijk, bijvoorbeeld door inademing van vezels die via kleding van werknemers thuis terechtkomen of door te wonen in de buurt van fabrieken die asbest produceren of gebruiken.

De belangrijkste symptomen zijn pijn op de borst, kortademigheid, buikpijn, gewichtsverlies of een verslechtering van de algemene gezondheid, en soms een pleurale effusie (ophoping van vocht rond de longen).

De latentietijd tussen blootstelling en het optreden van de ziekte kan oplopen tot 40 jaar, wat vroegtijdige opsporing bemoeilijkt. Helaas leidt mesothelioom in de meeste gevallen tot overlijden kort na de diagnose. Zelfs na het verbod op asbest blijven er nieuwe gevallen optreden.

Longkanker omvat alle primaire kwaadaardige tumoren van de longen. Roken blijft de belangrijkste oorzaak van deze kanker. Maar wanneer iemand rookt en daarnaast aan asbest is blootgesteld, neemt het risico sterk toe.

Bijvoorbeeld: als asbest het risico verdubbelt (x2) en roken het met 20 vermenigvuldigt, wordt het gecombineerde risico 40 keer hoger.

De ingeademde asbestvezels kunnen zich in de longen ophopen, jarenlang weefsel irriteren en celdelingen veranderen, wat de ontwikkeling van een tumor kan bevorderen.

Het verband tussen blootstelling aan asbest en keelkanker is minder duidelijk dan bij longkanker. Roken en alcoholgebruik blijven belangrijkere risicofactoren.

Toch is een vergoeding mogelijk als de betrokkene kan aantonen dat er sprake was van een aanzienlijke blootstelling, gelijk aan minstens 25 vezeljaren, ongeacht andere risicofactoren.

Een vezeljaar is een gestandaardiseerde maat, die vooral wordt gebruikt in epidemiologische studies en medische expertises om beroepsmatige blootstelling aan asbest te kwantificeren.

Aan asbest gerelateerde eierstokkanker is zeldzaam, met ongeveer 700 gevallen per jaar in België, waarbij de gemiddelde leeftijd bij diagnose 65 jaar is. Sinds een twintigtal jaar neemt de incidentie van deze kanker geleidelijk af.

Het merendeel van de eierstokkankers zijn epitheliale tumoren (adenocarcinomen). Ze zijn vaak in het begin asymptomatisch en uiten zich later door weinig specifieke tekenen, zoals gewichtsverlies of verlies van eetlust.

De behandeling bestaat doorgaans uit een operatie gecombineerd met chemotherapie.

Het oorzakelijk verband tussen blootstelling aan asbest en het ontstaan van deze kanker is goed gedocumenteerd. In België betreft dit vooral vrouwen die in de jaren 1970 werkten in fabrieken waar koorden of brandwerende textielproducten van asbest werden vervaardigd.

Het risico geldt uitsluitend bij aanzienlijke blootstelling, gedefinieerd als een minimale duur van ongeveer 10 jaar voltijds werken. Een lijst van risicovolle beroepen en situaties is opgenomen in de criteria opgesteld door Fedris.

De aanwezigheid van asbestvezels in tumorweefsel is geen criterium om deze kanker als beroepsziekte te erkennen.